Airsoft’ta Li-Ion mu LiPo mu?

Airsoft LiPo pil alırken herkesin baktığı bir sayı var: C. 15C, 25C, 30C. Yüksek olan iyidir diye bilinir.

Ama C tek başına bir değer değil. Çarpandır. Neyle çarpıldığını bilmeden ne anlama geldiğini bilemezsiniz — ve o çarpımı yaptığınızda airsoft pil pazarının pek konuşulmayan bir gerçeği ortaya çıkıyor.

C ne demek?

C-rate, pilin kapasitesinin kaç katı akım verebildiğini söyler. Formül basit:

Kapasite (Ah) × C = Verebildiği akım (A)

Yani 900mAh’lık 15C bir pil 13,5 amper verir. 1450mAh’lık 30C bir pil ise 43,5 amper. Etiketteki C iki katından fazla ama gerçek fark üç katın üzerinde — çünkü kapasite de değişti.

Bu yüzden iki pili C değerine bakarak karşılaştırmak yanıltıcıdır. Karşılaştırılması gereken şey çarpımın sonucudur.

Hesabı yapalım

Piyasadaki iki yaygın 11.1V LiPo paketini kendi 11.1V paketimizle yan yana koyalım. Soldaki grafik kapasiteyi, sağdaki verebildiği akımı gösteriyor.

Tabloda görünen asıl şey

Dikkat edin: 1450mAh 30C paket akımda bize yaklaşıyor. Ama kapasitesi bizimkinin dörtte biri kadar. Yani aynı gücü verebilmek için sahada iki buçuk kat daha sık şarj etmeniz gerekiyor.

900mAh 15C paket ise her iki sütunda da geride — hem üçte bir akım veriyor hem dörtte bir kapasite.

Bu tesadüf değil. Airsoft için üretilen LiPo paketlerinde yüksek akım ile yüksek kapasite arasında bir seçim yapmak zorundasınız. İkisini birden veren bir paket, o gövdeye sığmıyor. Lityum iyon hücrelerde ise böyle bir ödünleşme yok: kapasite de akım da aynı anda yüksek.

Motor gerçekte ne istiyor?

Bir airsoft motoru sabit akım çekmez. Her atış çevriminde piston yayı sıkıştırırken akım tepe yapar, piston serbest kalınca düşer. Saniyede defalarca tekrarlayan bir tepe-dip döngüsü. Tetiğe ilk basıldığı andaki kalkış akımı ayrıca yüksektir.

Pili yoran şey bu döngüdür. Her tepede iki şey olur:

• Gerilim düşer. Düşüş ne kadar azsa tetik tepkisi o kadar net, atış hızı o kadar kararlı olur.
• Isı açığa çıkar. Isı hem performansı düşürür hem pili yaşlandırır.

Sınırına yakın çalışan bir paket her tepede zorlanır. Sınırının çok altında çalışan bir paket ise farkı hissetmez. 45 amper verebilen bir pil, tepede 25 amper isteyen bir motoru zorlanmadan besler — ve ısınmaz.

Tetik tepkisini belirleyen: anlık akım

Şimdiye kadar konuştuğumuz sürekli akım, pilin uzun süre boyunca verebildiği değer. Ama sahada tetiğe bastığınız anda olan şey bu değil.

Tetiğe ilk basıldığında motor duruyordur ve dönmeye başlaması gerekir. O ilk milisaniyelerde çektiği akım, sürekli değerin kat kat üstündedir. Buna kalkış akımı ya da anlık akım deniyor. Pil bu ani yükü karşılayabiliyorsa tetik keskin hisseder; karşılayamıyorsa gerilim bir an çöker ve replika ağırlaşmış gibi olur.

EMR paketleri anlık olarak 200 ampere kadar akım verebiliyor. Tetik hassasiyetinin arkasındaki asıl sebep bu. Sürekli 49 amper zaten motorun ihtiyacının çok üstünde; 200 amperlik anlık kapasite ise pilin o ilk milisaniyede hiç zorlanmaması demek.

Bu sayı çoğu LiPo paketinde etikette bile yazmaz — üretici sürekli akımı C çarpanıyla verir, anlık kapasiteyi belirtmez. Karşılaştırırken sorulacak doğru soru şu: bu paket tetiğe basıldığı anda ne kadar akım verebiliyor?

Şişme buradan çıkıyor

LiPo hücreleri jel elektrolitli yumuşak alüminyum poşetlere sarılıdır. Poşetin içeride oluşan gazı tutacak bir yapısı yoktur.

Paket zorlandığında, ısındığında, aşırı deşarj olduğunda ya da uzun süre dolu bırakıldığında içeride gaz üretir. Poşet şişer. Şişen paket geri dönmez.

Bu bir kullanıcı hatası değil, poşet yapısının doğal sonucudur. Lityum iyon hücrelerimiz sert metal gövde içindedir — metal gövde iç basıncı tutar, hücre kimyası da bu tür gaz oluşumuna kıyaslanamayacak kadar dirençlidir.

Aynı sebeple saklama da dertsizdir. LiPo’yu uzun süre bırakmadan önce belirli bir seviyeye indirmeniz gerekir; bu adımı atlarsanız paketin ömrü kısalır. Lityum iyonda böyle bir ritüel yok. Oyundan çıkın, çantaya atın.

“Güçlü yayda LiPo gerekir” — gerekmiyor

Sahada en sık duyduğumuz inanış bu, ve doğru değil.

Yay sertliği motorun tepe akımını bir miktar artırır. Ama bu artış, 45 amper verebilen bir pilin sınırına yaklaşmaz. En sert yaylı (M160) kurulumlarda dahi pillerimiz sorunsuz çalışır.

İnanışın kaynağı kimya değil, kapasite. Düşük kapasiteli piller ağır yayı kaldıramadığı için oyuncular çareyi daha yüksek C etiketinde aramış. Yeterli kapasiteyle sorunun kendisi ortadan kalkıyor.

Bir pil paketi hücreden ibaret değildir

45 amperi hücreden çıkarmak yetmez; o akımı konnektöre kadar ısıya dönüştürmeden taşımanız gerekir. Zincirdeki en zayıf halka neyse, paketin performansı odur.

• Molicel ve Tenpower hücreler. Askeri ve endüstriyel standartlarda üretilen, yüksek deşarj için tasarlanmış hücrelerle çalışıyoruz. Hücre, bir paketin karakterini belirleyen tek en önemli bileşendir.
• Bakır bara bağlantı. Hücreler arası bağlantı bakır bara ile yapılır. Direnç düşer, ısınma düşer.
• Gümüş kaplı silikon kablo. Gümüş kaplama iletkenliği artırır; silikon kılıf yüksek sıcaklığa dayanır ve dar yuvalara girecek kadar esnek kalır.
• Altın kaplama konnektör. T-Plug (Deans)

Peki LiPo ne zaman doğru tercih?

Dürüst cevap: sadece yer sorunu olduğunda.

Bazı ince el kundakları, küçük PEQ kutuları ve özel gövdeler silindirik hücrenin çapına alan küçük kalır. Orada yassı bir paketten başka seçenek yoktur. Kısıtlı hacim dışında, lityum iyonu tercih etmemek için geriye teknik bir gerekçe kalmıyor.

Yer darsa da önce kompakt modelimize bakın — 19 mm çapıyla düşünülenden çok daha dar yuvalara giriyor.

Sık sorulan sorular

Lityum iyon replikamı yorar mı?

Hayır. Gearbox’ı yoran şey pilin kimyası değil voltajıdır. 11.1V bir lityum iyon ile 11.1V bir LiPo replikaya aynı voltajı verir. Fark, lityum iyonun bu voltajı çökmeden sürdürebilmesi — bu da motorun daha az zorlanması demektir.

Sekiz yılda uyumsuz replika çıktı mı?

Hayır. Sekiz yıldır airsoft pili üretiyoruz ve 11.1V 3500mAh standardımızla çalışmayan tek bir AEG replika görmedik.

Kaç BB atar?

Karma atışta kabaca: 7.4V 3500mAh yaklaşık 8.000 BB, 11.1V 3500mAh yaklaşık 12.000 BB, 11.1V 7000mAh 25.000 BB’nin üzeri.

LiPo şarj cihazımla şarj edebilir miyim?

Cihaz lityum iyon modunu destekliyorsa evet, ancak doğru kimyayı seçmek şart. En güvenlisi kendi voltajına özel EMR Type-C şarj cihazını kullanmak — dolunca çıkışı otomatik keser.

Elimdeki LiPo şişti, ne yapmalıyım?

Kullanmayın, şarj etmeyin. Yanıcı olmayan bir kapta güvenli bir yere alıp atık pil toplama noktasına teslim edin.

Özetle

Etikette büyük yazan C değeri, kapasiteyle çarpılmadan bir şey söylemez. Çarpımı yaptığınızda görülen şudur: airsoft LiPo’ları ya akım verir ya kapasite, ikisini birden veremez. Lityum iyon bu ödünleşmeyi ortadan kaldırır.

EMR Technologies olarak airsoft pilini Özyeğin Üniversitesi laboratuvarlarında geliştiriyor, Türkiye’de üretiyoruz. Sekiz yıl boyunca sahadan gelen geri bildirimin neredeyse tamamı iki başlıkta toplandı: şişen paketler ve yetmeyen kapasite. Ürün gamımızı bu iki sorunu ortadan kaldırmak için kurduk.

Airsoft pillerimizi inceleyin — 7.4V, 11.1V ve 14.8V; çubuk, iki yaprak ve üç yaprak formda, T-Plug ve Tamiya seçenekleriyle.